De vertaalslag

De vertaalslag

Ben je eigenlijk wel echt aan het werk als vertaler? Tijdens mijn studie vroegen Japanse vrienden mij wel eens om een lap tekst naar het Engels te vertalen. “Want dat spreek je toch?”, zo was hun redenering. Deze gedachtegang valt ergens te begrijpen. Ook nu moeten wij soms een klant teleurstellen als een offerte hoger uitvalt dan verwacht. Wat komt er kijken bij het werk van een tolk-vertaler?

Laten we ten eerste een paar open deuren intrappen: in de meeste gevallen is Google Translate geen betrouwbare kameraad voor zij die meer dan een boodschappenlijstje vertaald willen hebben. Laten we eens kijken wat Google maakt van de onderstaande Japanse zin.

Japans: 青春の輝き、熱き若者たちの挑戦 (seishun no kagayaki, atsuki wakamonotachi no chōsen)
Google: “Youth of shine, challenge of Passionate young people”

Om Google een kans te geven heb ik de zin naar het Engels laten vertalen. Omdat Google voor de Nederlandse vertaling eerst de brontekst naar het Engels vertaalt, wordt dit al helemaal bijzonder:

Google Nederlands: “Jeugd van glans , uitdaging van Passionate jongeren”

De Japanse zin is de ondertitel van een televisieserie. Dit is een interessant voorbeeld omdat deze zinsede op typische wijze inspeelt op de affiniteit en nostalgie menig Japanner koestert voor de jeugd. Bij Iki zouden wij de zin als volgt vertalen:

Iki: “De kracht van de jeugd – gepassioneerde jongeren met een missie”

Uiteraard is dit beter te begrijpen dan de vertaling van vriend Google, maar ook het gevoel komt beter over. In het vervolg van de vertaling, of in de begeleidende voetnoten, kunnen wij als vertaalbureau vervolgens uitleggen waar deze enigszins melodramatische blik op jeugdige onbezonnenheid vandaan komt. Om alvast een tipje van de sluier op te lichten: dit kan onder andere in verband worden gebracht met de heftige overgang van universiteit naar werk, waar het “kind” (van 22 jaar) noodgedwongen opeens volwassen moet worden. Hierover meer in een volgende Ikiji.

In een vertaling is het belangrijk dat het gevoel dat in de originele tekst ligt, ook overkomt op mensen met een andere culturele achtergrond. Een letterlijke vertaling is daarom in de meeste gevallen ontoereikend. Ook al begrijpt men de woorden, zonder context is een vertaling zinloos.

Voor tolken geldt hetzelfde. Er bestaan grote verschillen in nuance en lichaamstaal waarvan men zich vaak niet direct bewust is. Als tolk is het onze taak om zowel de woorden als de emotie van de klant over te brengen. Japanners hebben dikwijls de neiging om hun intenties op indirecte wijze uit te drukken. Als een Japanner bijvoorbeeld zegt dat het lastig wordt om een deadline te halen, is het vaak de bedoeling dat zijn gesprekspartner hieruit opmaakt dat het niet gaat lukken, in plaats van ervan uit te gaan dat het krap wordt, maar uiteindelijk wel goedkomt. Dit heet letterlijk “de lucht lezen” 空気を読む (kūki o yomu). De onuitgesproken intenties van de ene partij worden opgepakt door de andere partij, zodat een ongemakkelijke situatie of confrontatie kan worden vermeden.

Hertalen is een essentieel onderdeel van vertalen en kost tijd. Dit is tegelijkertijd de charme van het vertalerschap, aangezien de klant vaak dankbaar is voor het kijkje in de culturele context dat een professionele vertaler kan bieden. Een vertaler zorgt er niet alleen voor dat de woorden worden vertaald, maar juist dat mensen van totaal verschillende achtergronden elkaars boodschap kunnen begrijpen.

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *