De spijker die uitsteekt

De spijker die uitsteekt

Fotograaf: Akio Kon/Bloomberg via The Japan Times We halen eens een klassieker binnen het genre aan: “de spijker die uitsteekt, ontmoet de hamer.” Het is een geliefde zinsnede als men spreekt over de Japanse maatschappij. Hoewel wij op dit blog graag stereotypes ontkrachten, spookt dit gezegde vandaag toch door mijn hoofd. Tijdens mijn bezoeken aan Japan zijn er regelmatig dagen waarop ik niet in touw ben met klanten. Om een dergelijke dag alsnog bij de kladden te grijpen, zorg ik dat ik de deur uitga. De gemiddelde zzp’er zal het met mij eens zijn dat het idyllische concept “thuiswerken” na de eerste weken iets van haar charme verliest. Voor mij was de grens al vroeg bereikt, toen ik dreigde te verzanden in een routine waarin ik, na de eerste mailronde, rond koffietijd mijn vege lijf richting de douche hees, en mij zodoende terugvocht naar de beschaafde wereld. Sindsdien zorg ik ervoor dat ik op dergelijke dagen op een plek zit waar ook andere mensen zijn. In Osaka zit ik vaak in Cafe Lab, een prettige, open ruimte met genoeg stopcontacten voor mensen die niet terugdeinzen voor de halve marathon schermstaren. Vandaag bekruipt mij op het station een licht gevoel van onbehagen. Iedereen die er ouder uitziet dan een student heeft een pak aan, en in de meeste pakken zit een heer. De pakken lopen allemaal doelgericht naar Kantoor. Als ik mij onttrek uit de chaotische stroming van Osaka CS, voelt het ergens alsof dit niet de bedoeling is. Het feit dat ik het tempo van de dag bepaal, is een prettige gedachte, maar ik merk dat er ergens in...
Omoide-zukuri: de rol van herinneringen en nostalgie

Omoide-zukuri: de rol van herinneringen en nostalgie

Screenshot van een advertentie van Google: “jouw herinneringen op de hoofdpagina” Iedereen denkt wel eens terug aan vervlogen tijden. Ik ben nog niet lang genoeg onderdeel van de maatschappij om mijzelf ervan te overtuigen dat elke dag van mijn studietijd een waas van nectar en ambrozijn was, maar ook ik val af en toe ten prooi aan een zoete, nostalgische dagdroom. In deze Ikiji wil ik het hebben over de positie van omoide-zukuri (思い出づくり, letterlijk: het maken van herinneringen) in het Japanse studentenleven, gebaseerd op mijn eigen ervaringen als lid van een universiteitsclub. Toen ik in Japan studeerde, viel het mij op dat men niet alleen terugdacht aan herinneringen, maar zich soms ook actief voorbereidde op het maken ervan. Tijdens mijn master schreef ik mijn scriptie over Japanse universiteitsclubs. Deze clubs worden onderhouden door studenten en elk biedt een bepaalde activiteit aan: van voetbal tot Japans schaken, van de theeceremonie tot rockmuziek. Het viel mij op dat men vanaf dag één bezig was met het belang van herinneringen. Maar waarom? Op zoek naar een antwoord werpen we eerst een blik op het Japanse schoolsysteem. Het pad dat kinderen bewandelen vanaf het moment dat zij de basisschool binnenstappen, staat voor de daaropvolgende negentien jaar in grote lijnen vast. Vroeger stortte men zich na de middelbare school nog wel eens direct in het werkende leven, maar tegenwoordig is het volgen van hoger onderwijs de norm, met een doorstroom van meer dan 70% van alle middelbare scholieren.[1] In Japan is het hoger onderwijs onderverdeeld in senmongakkō “vakscholen”, vergelijkbaar met het Nederlandse mbo, en universiteiten. In Japan is het begrip “universiteit” vrij rekbaar...
De vertaalslag

De vertaalslag

Ben je eigenlijk wel echt aan het werk als vertaler? Tijdens mijn studie vroegen Japanse vrienden mij wel eens om een lap tekst naar het Engels te vertalen. “Want dat spreek je toch?”, zo was hun redenering. Deze gedachtegang valt ergens te begrijpen. Ook nu moeten wij soms een klant teleurstellen als een offerte hoger uitvalt dan verwacht. Wat komt er kijken bij het werk van een tolk-vertaler? Laten we ten eerste een paar open deuren intrappen: in de meeste gevallen is Google Translate geen betrouwbare kameraad voor zij die meer dan een boodschappenlijstje vertaald willen hebben. Laten we eens kijken wat Google maakt van de onderstaande Japanse zin. Japans: 青春の輝き、熱き若者たちの挑戦 (seishun no kagayaki, atsuki wakamonotachi no chōsen) Google: “Youth of shine, challenge of Passionate young people” Om Google een kans te geven heb ik de zin naar het Engels laten vertalen. Omdat Google voor de Nederlandse vertaling eerst de brontekst naar het Engels vertaalt, wordt dit al helemaal bijzonder: Google Nederlands: “Jeugd van glans , uitdaging van Passionate jongeren” De Japanse zin is de ondertitel van een televisieserie. Dit is een interessant voorbeeld omdat deze zinsede op typische wijze inspeelt op de affiniteit en nostalgie menig Japanner koestert voor de jeugd. Bij Iki zouden wij de zin als volgt vertalen: Iki: “De kracht van de jeugd – gepassioneerde jongeren met een missie” Uiteraard is dit beter te begrijpen dan de vertaling van vriend Google, maar ook het gevoel komt beter over. In het vervolg van de vertaling, of in de begeleidende voetnoten, kunnen wij als vertaalbureau vervolgens uitleggen waar deze enigszins melodramatische blik op jeugdige onbezonnenheid vandaan komt....
Keigo: met twee woorden spreken op zijn Japans

Keigo: met twee woorden spreken op zijn Japans

Martijn: Laten we het eens hebben over keigo 敬語, oftewel beleefd taalgebruik in het Japans. De overdreven beleefde zakenman is voor de meeste mensen een bekend symbool van het Japanse zakenleven. Men weet echter misschien niet in hoeverre de Japanse taal is doorweven met beleefdheidsvormen. Het beleefde taalgebruik noemt men keigo. Het woord keigo is samengesteld uit het karakter kei 敬 dat ‘respect’ betekent, en het karakter go 語, dat staat voor ‘woord’ of ‘taal’. Kort gezegd betekent het spreken van keigo dat je nette taal hanteert. Keigo gaat echter veel verder dan het gebruik van deftige woorden en een onderscheid tussen jij en u zoals we dat in het Nederlands kennen. Een beleefde basis Milan: Wat meteen opvalt aan keigo, is dat het expliciet zichtbaar is in de taal; in zowel de woordkeuze als in de grammatica. Keigo kent eigenlijk twee dimensies. De eerste dimensie zou je ‘basisbeleefdheid’ kunnen noemen. Het gaat er daarbij met name om hoe formeel de setting is. Martijn: Een belangrijk verschil met het Nederlands is dat deze beleefde manier van spreken de norm is in Japan. Vrienden onderling zullen wellicht net zo plat Osakaans spreken als de echte Leienaren het Leids bezigen, maar in de regel spreek je beleefd Japans tegen mensen die je voor het eerst ontmoet. Milan: Deze basisbeleefdheid zie je met name terug in de vervoegingen van de werkwoorden in een zin. Als je informeel (bijvoorbeeld tegen vrienden) wil zeggen dat je ergens naartoe gaat, zeg je iku, terwijl de vorm ikimasu een stuk formeler is. Door achter het werkwoord -masu te plakken, krijg je de formele vorm. Deze strategie is...
Ook Japanners zijn mensen

Ook Japanners zijn mensen

“Japan… de mensen zijn daar toch totaal anders dan hier?” Dit is vaak de eerste vraag die mensen mij stellen als ik over mijn werk vertel. Ik stoor me hier niet aan, omdat men vaak oprecht interesse toont. Vaak rust deze vraag echter op een aantal aannames. In deze eerste Ikiji wil ik kort vertellen waarom we niet te hard van stapel moeten lopen. Mensen die niet dagelijks met Japanners in contact komen, kiezen vaak tussen twee uitersten om Japan te omschrijven. Japan is ofwel een onvruchtbare, radioactieve bende op de rand van de afgrond waar men bij bosjes voor de trein springt en zich op grote schaal doodwerkt, ofwel men spreekt over het mythische land van de rijzende zon, alwaar de verlichte bevolking door hun staat van Zen een hogere vorm van waardering heeft voor het leven. Dit dan zou tot uiting komen in abstracte concepten als bushido (de weg van de krijger). Bovenstaande karakteriseringen zijn even waarheidsgetrouw als te zeggen dat ik als Nederlander elk weekend als een garnaal over de Wallen drijf, om nadien een euthenasiespuitje te halen voor oma. ’s Avonds zal ik nog de bruiloft van mijn homoseksuele oom meepakken. Al met al dus een bijzonder productieve dag, maar zoals de meeste stereotypen is ook dit ietwat overdreven. Om Japan als land te begrijpen en om te doorgronden hoe je het best zaken kunt doen met Japanners, is het essentieel om niet te vergeten dat Japanners ook mensen zijn. Hoewel onze aanpak soms dan mag verschillen, we willen eigenlijk allemaal min of meer hetzelfde. Japanners lachen en huilen evengoed, en achter het masker van...